A relação entre ética e religião em Filipe Melanchthon
DOI:
https://doi.org/10.34019/2236-6296.2023.v26.41333Abstract
Ethics was one of the main themes in Melanchthon’s works. His contribution developed consequences for this realm that came from the new perspective about human action allowed by the protestant Reformation. At the same time, his humanist education was both a motivation and a font of contributions for the interaction between the heritage of the new theological perspective and classical philosophical tradition. His historic situation points, therefore, to the possibility to recognize contributions for the future development of Modernity, although, in his case, the relative autonomy of the rational realm (witch encompasses science, ethics and politics) does not mean independence in relation to religion.
Downloads
References
ABBAGNANO, Nicola. Humanismo. In: ABBAGNANO, Nicola. Dicionário de filosofia, 5a. ed. Edição revista e ampliada. São Paulo : Martins Fontes, p. 518-519, 2003.
DADELSEN. Hans von. Die Paedagogik Melanchthon’s: Ein Beitrag zur Geschichte des Humanistischen Unterrichts im 16. Jahrhundert. S. l. : Leopold Classic Library, s. d. [orig. Stade : Pockwitz, 1878.
ERASMO DE ROTERDAM, [Desiderius]. Elogio da loucura. In: ERASMO DE ROTERDAM; MORE, Thomas. Erasmo. More. São Paulo : Nova Cultural, 1988, p. 3-151. Coleção Os Pensadores.
EUSTERSCHULTE, Anne. Assensio: Wahlfreiheit in Melanchthons theologischer Grundlegung einer philosophischen Ethik. In: FRANK, Günter; MUNDT, Felix. Der Philosoph Melanchthon. Berlin : De Gruyter, 2012, p. 11-44.
FERRATER MORA, José. Humanismo. In: FERRATER MORA, Jose. Diccionario de filosofía, 5. ed. Buenos Aires : Sudamericana, Tomo I, p. 875-878, 1964.
FRANK, Günter. Die theologische Philosophie Philipp Melanchthons (1497-1560). Erfurter Theologische Studien, Bd. 67. Leipzig : Benno, 1995.
FRANK, Günter. Praktische Philosophie unter den Bedingungen reformatorischer Theologie. Die Intellektlehre als Begründung der Willensfreiheit in Philipp Melanchthons Kommentaren zur praktischen Philosophie des Aristoteles. In: FRANK, Günter; LALLA, Sebastian (Hrgb). Fragmenta Melanchthoniana. Band 1. Zur Geistesgeschichte des Mittelalters und der frühen Neuzeit. Heidelberg, Ubstadt-Weiher : Verlag Regionalkultur, 2003, p. 243-54.
FRANK, Günter. Einleitung. In: MELANCHTHON, Philipp. Ethicae Doctrinae Elementa et Enarratio Libri quinti Ethicorum. (FRANK, Günter, Hrgb.). Stuttgart-Bad Cannstatt: Frommann-Holzboog, 2008, p. XIX-XLII.
FRANK, Günter. Melanchthon - der "Ethiker der Reformation". In: FRANK, Günter; MUNDT, Felix, (Ed.) Der Philosoph Melanchthon. Berlin : De Gruyter, 2012b, S. 45-76.
FRANK, Günter. Praktische Philosophie. In: FRANK, Günter (Ed.) Der Reformator zwischen Glauben und Wissen. Ein Handbuch. Berlin : De Gruyter, 2017a, p. 457-467.
FRANK, Günter. Zum Philosophiebegriff Melanchthons. In: FRANK, Günter (Ed.) Der Reformator zwischen Glauben und Wissen. Ein Handbuch. Berlin : De Gruyter, 2017b, p. 451-456.
HUBIG, Christoph. Melanchthon als Interpret der aristotelischen Ethik. In: WARTENBURG, Günther (Hrgb). Werk und Rezeption Philipp Melanchthons in Universität und Schule bis ins 18. Jahrhundert. Evangelische Verlagsanstalt, 1999, p. 161- 177.
KIRMSS, Paul. Das Verhältnis der Moral zur Religion bei Melanchthon. Jena : Ratz, 1874.
KISCH, Guido. Melanchthons Rechts- und Soziallehre. Berlin: De Gruyter, 1967.
KUROPKA, Nicole. Philip Melanchthon and Aristotle. In: DINGEL, Irene; KOLB, Robert et allii. Philip Melanchthon: Theologian in Classroom, Confession, and Controversy. Götingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2012, p. 19-28.
KUSUKAWA, Sachiko. The Transformation of Natural Philosophy: The Case of Philip Melanchthon. New York : Cambridge University Press, 1995.
LUTHARDT, Christoph Ernst. Melanchthons Arbeiten im Gebiete der Moral. S. l.: Leopold Classic Library, s. d. [orig. Leipzig : Alexander Edelmann, 1884].
MATZ, Wolfgang. Der befreite Mensch: Die Willenslehre in der Theologie Philipp Melanchthons. Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 2001.
MAURER, Wilhelm. Der junge Melanchthon. Göttingen : Vandenhock & Ruprecht, 1967-1969, 2 Bd.
MELANCHTHON, Philippus. Commentarii in aliquot politicos libros Aristotelis. In: BRETSCHNEIDER, Carolus Gottlieb, ed. Phillipi Melanthonis opera quae supersunt omnia. Corpus Reformatorum (CR), v. 16. Halis Saxonum : C. A. Schwetschke et filium, 1843, col. 417-452.
MELANCHTHON, Philippus. De Legibus. In: BRETSCHNEIDER, Carolus Gottlieb, ed. Phillipi Melanthonis opera quae supersunt omnia. Corpus Reformatorum (CR), v. 11. Halis Saxonum: C. A. Schwetschke et filium, 1843, col. 66-86.
MELANCHTHON, Philippus. Enarrationes aliquot librorum ethicorum Aristotelis. In: BRETSCHNEIDER, Carolus Gottlieb, ed. Phillipi Melanthonis opera quae supersunt omnia. Corpus Reformatorum (CR), v. 16. Halis Saxonum : C. A. Schwetschke et filium, 1843, col. 277-416.
MELANCHTHON, Philippus. Ethicae Doctrinae Elementorum libri duo. In: BRETSCHNEIDER, Carolus Gottlieb, ed. Phillipi Melanthonis opera quae supersunt omnia. Corpus Reformatorum (CR), v. 16. Halis Saxonum : C. A. Schwetschke et filium, 1843, col. 165-276.
MELANCHTHON, Philippus. Ethicae Doctrinae Elementa et Enarratio Libri quinti Ethicorum. (FRANK, Günter, Hrgb.). Stuttgart-Bad Cannstatt: Frommann-Holzboog, 2008.
MELANCHTHON, [Philippus]. Liber de Anima. In: STUPPERICH, Robert. Melanchthons Werke in Auswahl. Bd. III: Humanistische Schriften. Gütersloh: Gerd Mohn, 1961, S. 303-372.
MELANCHTHON, Philippus. Liber de Anima. In: BRETSCHNEIDER, Carolus Gottlieb, ed. Phillipi Melanthonis opera quae supersunt omnia. Corpus Reformatorum (CR), v. 13. Halis Saxonum : C. A. Schwetschke et filium, 1843, col. 1-178.
MELANCHTHON, Philippus. Loci Communes seu Hypotyposes Theologicae. In: BRETSCHNEIDER, Carolus Gottlieb, ed. Phillipi Melanthonis opera quae supersunt omnia. Corpus Reformatorum (CR), v. 21. Halis Saxonum: C. A. Schwetschke et filium, 1843, col. 83-228.
MELANCHTHON, Philippus. Loci Communes theologici recens collecti et recogniti a Phil. Melanthone. In: BRETSCHNEIDER, Carolus Gottlieb, ed. Phillipi Melanthonis opera quae supersunt omnia. Corpus Reformatorum (CR), v. 21. Halis Saxonum : C. A. Schwetschke et filium, 1843, col. 361-560
MELANCHTHON, Philippus. Loci praecipui theologici nunc denuo cura et diligentia summa recogniti, multisque in locis copiose illustrati per Phil. Melanthonem. In: BRETSCHNEIDER, Carolus Gottlieb, ed. Phillipi Melanthonis opera quae supersunt omnia. Corpus Reformatorum (CR), v. 21. Halis Saxonum : C. A. Schwetschke et filium, 1843, col. 601-1101.
MELANCHTHON, Philippus [Filipe]. (GROSS, Eduardo, ed.). Loci theologici: Tópicos teológicos de 1521. São Leopoldo: Sinodal, EST, 2018.
PETERSEN, Peter. Geschichte der aristotelischen Philosophie im protestantischen Deutschland. Leipzig : Meiner, 1921.
RABELAIS, François. Gargantua. Norph-Nop, 2011.
SCHEIBLE, Heinz. Melanchthon: Uma biografia. São Leopoldo : EST, Sinodal, 2013.
SCHNEIDER, Martin. Geschichte. In: FRANK, Günter (Ed.) Der Reformator zwischen Glauben und Wissen. Ein Handbuch. Berlin: De Gruyter, 2017, p. 577-590.
WENGERT, Timothy J. Human Freedom, Christian Righteousness: Philip Melanchthon’s Exegetical Dispute with Erasmus of Rotterdam. New York, Oxford: Oxford University Press, 1998.
WRIEDT, Markus. Bildung, Schule und Universität. In: FRANK, Günter (Ed.) Der Reformator zwischen Glauben und Wissen. Ein Handbuch. Berlin: De Gruyter, 2017, Ibid., p. 141-154.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Direito Autoral e de Exoneração de Responsabilidade Editorial
O envio de artigo implica a cessão dos direitos de publicação à Numen. Ao submeterem o manuscrito, os autores declaram-se titulares dos direitos autorais da obra. Os artigos aprovados são publicados sob a licença Creative Commons Atribuição (CC BY 4.0). Esta licença permite o compartilhamento, cópia e redistribuição do material em qualquer suporte ou formato, bem como sua adaptação para qualquer fim, inclusive comercial, desde que seja atribuído o devido crédito aos autores originais e à Revista NUMEN como veículo de publicação original.
Os artigos publicados em Numen são de total responsabilidade dos respectivos autores e autoras.
O conteúdo científico, opiniões, dados, conceitos e posicionamentos expressos nos artigos publicados são de inteira e exclusiva responsabilidade de seus respectivos autores. Por conseguinte, cumpre esclarecer que:
- A competência da equipe editorial restringe-se à chancela do processo de avaliação positiva.
- A homologação dos pareceres favoráveis vincula a revista estritamente ao ato técnico da publicação.
- A revista exime-se de qualquer responsabilidade civil, penal, autoral ou ideológica sobre o teor das obras. Os artigos publicados na Revista NUMEN são de inteira e exclusiva responsabilidade civil, penal e acadêmica de seus autores. O processo editorial adota o sistema de avaliação cega por pares (double-blind peer review). A competência da revista limita-se a homologar a avaliação positiva dos pareceristas externos e executar o ato técnico da publicação, eximindo-se de qualquer responsabilidade sobre o conteúdo, opiniões ou dados vertidos na obra.
- Eventuais litígios ou contestações sobre o conteúdo deverão ser direcionados diretamente aos submissores do texto.
Política de Prevenção ao Plágio
Os autores garantem a total originalidade do manuscrito, sendo terminantemente vedados:
- Plágio direto ou parcial: Cópia de textos de terceiros sem a devida identificação e citação bibliográfica.
- Autoplágio: Reutilização massiva de textos próprios já publicados, sem o ineditismo exigido pela revista.
- Fraude científica: Fabricação ou manipulação de dados, gráficos e resultados.
Citações e Conteúdos de Redes Sociais
O uso de dados, imagens, textos ou quaisquer conteúdos extraídos de plataformas de redes sociais (como Instagram, TikTok, X/Twitter, Facebook, LinkedIn, entre outras) deve observar rigorosamente os seguintes critérios jurídicos e técnicos:
- Direito à Privacidade e Anonimização: É obrigação dos autores anonimizar dados pessoais, nomes, fotos e perfis de usuários que não sejam figuras públicas, garantindo o direito à privacidade e a proteção de dados (LGPD).
- Direito de Imagem e Propriedade Intelectual: A reprodução de capturas de tela (prints), fotografias ou obras artísticas publicadas em redes sociais exige a autorização expressa do titular dos direitos ou o enquadramento estrito nas exceções legais de direito de citação para fins de crítica ou estudo.
- Rigor Metodológico: Todo conteúdo digital retirado de redes sociais deve vir acompanhado da respectiva citação técnica, contendo o autor do post, o nome da plataforma, o link direto de acesso (URL) e a data exata do acesso.

